​​​​​​​Domates Hakkında Bilmeniz Gereken 12 Şaşırtıcı Gerçek

Yayın Tarihi: 1 Aralık 2021
Kategori: Yaşam – Tarım – Gıda
Okuma Süresi: 3 dakika

Domates Sadece Bir Sebze Değil: Tarihi, Rekorları ve Sağlığa Faydalarıyla Dikkat Çekiyor

Domates, bugün dünyanın hemen her mutfağında yer alan temel bir gıda ürünü. Ancak bu kırmızı meyvenin kökeni, kültürel yolculuğu, bilimsel önemi ve sağlık üzerindeki etkileri pek çok kişi tarafından bilinmiyor. Güney Amerika’dan dünyaya yayılan domates, yüzyıllar içinde hem tarımı hem de beslenme alışkanlıklarını kökten değiştirdi.

İşte domates hakkında bilmeniz gereken 12 ilginç bilgi…

1️⃣ Domatesin Anavatanı Güney Amerika

Domatesin bilimsel adı Solanum lycopersicum’dur ve kökeni Güney Amerika’ya dayanır. Bitki, Meksika’ya taşındıktan sonra Mayalar ve Aztekler tarafından yetiştirilmiş ve geliştirilmiştir.

2️⃣ Domates Binlerce Yıldır Yetiştiriliyor

Aztekler ve Orta Amerika halkları domatesi MÖ 500’lü yıllardan itibaren yetiştiriyor ve günlük beslenmelerinde kullanıyordu. Evcilleştirmenin kesin tarihi ise bilinmiyor.

3️⃣ “Domates” Kelimesi Nereden Geliyor?

“Domates” kelimesi, Nahuatl dilindeki “tomatl” sözcüğünden türemiştir. Anlamı ise “şişen meyve”dir.

4️⃣ Avrupa Domatesle 16. Yüzyılda Tanıştı

Domates, 1544 yılında İtalyan botanikçi Pietro Andrea Mattioli tarafından Avrupa’da ilk kez tanımlandı. O dönemde patlıcan ailesinden yeni bir bitki olarak kabul ediliyordu.

5️⃣ Domates Bir Zamanlar “Altın Elma” Olarak Biliniyordu

İtalya’da domatese “pomi d’oro” (altın elma) adı verildi. Almanlar “goldapfel”, Fransızlar ise afrodizyak etkisine inandıkları için “aşk elması” demeyi tercih etti.

6️⃣ Domates Dünyaya İspanyollarla Yayıldı

İspanyollar, domatesi Amerika’dan Karayipler’e, oradan Filipinler’e ve Güneydoğu Asya’ya taşıdı. Bu sayede domates kısa sürede tüm dünyaya yayıldı.

7️⃣ Domatesin Boyutları Oldukça Farklı

Domatesler:

Minik yabani türlerden

Kiraz domateslere

10 cm’den büyük biftek domateslere

kadar çok geniş bir boyut aralığına sahiptir.

8️⃣ Bir Bitkiden 32 Bin Domates Hasat Edildi

Guinness Dünya Rekoru’na göre, bir domates bitkisinden bir yılda 32.194 adet domates hasat edildi. Toplam ağırlık ise 522 tonun üzerindeydi.

9️⃣ Domates Uzaya Gitti

“Tomatosphere” deneyleri kapsamında 600.000 domates tohumu, Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderildi. Tohumlar daha sonra Kanada’daki okullarda yetiştirildi.

Domates Güçlü Bir Antioksidan Kaynağı

Özellikle işlenmiş domates ürünleri, likopen açısından son derece zengindir. Likopenin; prostat, mide ve akciğer kanseri riskini azaltabileceği bilimsel çalışmalarda gösterilmiştir.

1️⃣1️⃣ 20 Binden Fazla Domates Çeşidi Var

UPOV verilerine göre:

20.000’den fazla tescilli domates çeşidi

5.000’den fazla bitki ıslahı başvurusu

bulunmaktadır.

1️⃣2️⃣ Domates Her Zaman Kırmızı Değildir

Domatesler;
Sarı
Turuncu
Pembe
Mor
Yeşil
Siyah
Çizgili

renklerde de yetiştirilebilmektedir.

Dünyanın En Büyük Domates Üreticileri (2019)

FAO verilerine göre 2019 yılında 181 milyon ton domates üretildi:

Çin: 62,8 milyon ton

Hindistan: 19 milyon ton

AB: 16,5 milyon ton

Türkiye: 12,8 milyon ton

ABD: 10,9 milyon ton

Sonuç: Domates Küresel Bir Süper Gıda

Domates; tarihi, üretim hacmi, besin değeri ve çeşitliliğiyle dünyanın en önemli tarım ürünlerinden biri olmaya devam ediyor. Hem mutfakta hem tarımda vazgeçilmez konumunu koruyor.