avrupa'nın vi̇cdani: ai̇hm nedir? strazburg'daki mahkemenin açilimi, kuruluşu ve türki̇ye'yi bağlayan tari̇hçesi̇!
strazburg / ankara - türkiye'nin en çok tartıştığı uluslararası yargı organı: avrupa i̇nsan hakları mahkemesi̇ (ai̇hm). siyasi ve hukuki kararlarıyla gündemi sarsan, kamuoyunda ahi̇m olarak bilinen bu kurum, sadece bir mahkeme değil, avrupa coğrafyasında temel hak ve özgürlüklerin korunmasının son kalesi. i̇şte bu kritik mahkemenin açılımı, kuruluşu ve türkiye ile olan tarihsel bağı!
ahi̇m (ai̇hm) ne anlama geli̇r?
ai̇hm kısaltması, avrupa i̇nsan hakları mahkemesi'nin (ai̇hm) türkçe'deki yaygın kullanım şeklidir. bu mahkeme, avrupa konseyi üyesi devletlerin, bireylerin temel haklarını ihlal edip etmediğini denetlemekle görevli bir uluslararası yargı mercidir.
açılım: avrupa i̇nsan hakları mahkemesi (ai̇hm)
merkez: fransa, strazburg
temel dayanak: i̇nsan hakları ve özgürlüklerinin korunmasına i̇li̇şki̇n avrupa sözleşmesi (ai̇hs) (roma, 1950)
kuruluşu ve önemi̇: savaştan barışa uzanan adalet
ai̇hm'in temelleri, i̇kinci dünya savaşı'nın ardından insan hakları ihlallerini önlemek ve avrupa ülkeleri arasında barışı sağlamak amacıyla kurulan avrupa konseyi'ne dayanır.
doğuş: 4 kasım 1950'de i̇mzalanan ai̇hs'nin 19. maddesi ile kurulmuştur.
sürekli̇ mahkeme: ilk olarak 1959'da kurulan mahkeme, iş yükünün artması üzerine 1 kasım 1998'de yürürlüğe giren 11. protokol ile kalıcı (sürekli görev yapan) ve daha etkin bir yapıya kavuşmuştur.
görevi: mahkeme, üye devletler aleyhine yapılan başvuruları inceleyerek, sözleşmede güvence altına alınan yaşam hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade özgürlüğü gibi temel hakların ihlal edilip edilmediğine karar verir. kararları, ilgili üye devletler için hukuken bağlayıcıdır.
türki̇ye i̇le tarihi̇ bağı: 70 yillik sözleşme
türkiye, ai̇hm'e ev sahipliği yapan avrupa konseyi'nin kurucu üyelerinden biri olarak, sözleşmenin en eski taraflarındandır:
| tarih | olay |
| 1954 | türkiye, avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi'ni onayladı. |
| 1987 | türkiye, vatandaşlarının doğrudan mahkemeye bireysel başvuru yapma hakkını tanıdı. |
| 1990 | mahkemenin zorunlu yargı yetkisi türkiye tarafından kabul edildi. |
önemli̇ not: bir bireyin ai̇hm'e başvurabilmesi için öncelikle türkiye'deki tüm i̇ç hukuk yollarını tüketmiş olması gerekmektedir. mahkeme, ulusal mahkemelerin yerine geçerek yeniden yargılama yapmaz; sadece hak ihlali olup olmadığına bakar.
Haberi Paylaş