Jeoloji Mühendisi Osman Bektaş: "Karadeniz'de Deprem Olmaz Algısı Bilimsel Gerçeklerle Örtüşmüyor"
HABER: BUSE GÜLİN
Karadeniz açıklarında meydana gelen 3.8 büyüklüğündeki deprem Trabzon’da hissedildi. Jeoloji mühendisi Osman Bektaş, depremin büyüklüğünün düşük olmasına rağmen Trabzon’da belirgin şekilde hissedilmesinin, bölgenin zemin yapısı ve uzun yıllar göz ardı edilen deprem riskleriyle doğrudan ilişkili olduğunu belirtti.
Osman Bektaş’a göre, Karadeniz Bölgesi’nde yıllarca hâkim olan “deprem olmaz” algısının temelinde, 1996 yılında hazırlanan deprem yönetmeliği ve deprem tehlike haritası bulunuyor. Bektaş, bu haritada Trabzon’un deprem riski bakımından 4. sırada yer aldığını, Trabzon ve Rize için ise deprem ihtimalinin olmadığı yönünde bir kanaat oluştuğunu ifade etti.
Bektaş, 1996 yılında Bartın’ın 1. derece deprem bölgesi olarak konumlanmasının nedeninin, 1968 yılında Karadeniz fay hattı üzerinde meydana gelen 6.6 büyüklüğündeki deprem olduğunu vurguladı. Söz konusu depremde Bartın’ın büyük ölçüde yıkıldığını, bu nedenle ilin 1. derece deprem bölgesi ilan edildiğini belirtti. Bu durumun Trabzon’un deprem risk sıralamasında 4. sıraya kaymasına yol açtığını söyleyen Bektaş, bu sınıflandırmaya itiraz ettiklerini dile getirdi. Ona göre jeolojik açıdan Bartın ne ise Trabzon da odur.
Osman Bektaş, bu itirazlarını 2000 yılından itibaren Ulusal Deprem Konseyi’ne sunduğunu belirtti. Ulusal Deprem Konseyi’nin 1999 Körfez Depremi’nden sonra oluşturulduğunu ve çok sayıda bilim insanını bünyesinde barındırdığını hatırlatan Bektaş, özellikle 1996 deprem haritasının Trabzon ve Rize’nin gerçek tehlikesini yansıtmadığına dair bildiri verdiğini ifade etti. Ancak bu itirazların 2019 yılına kadar dikkate alınmadığını söyledi.
Bektaş’ın aktardığına göre, 2019 yılında yürürlüğe giren yeni Deprem Yönetmeliği ve Deprem Tehlike Haritası ile birlikte risk değerlendirmesi değişti. Bu kapsamda Trabzon’un deprem riski iki kat artırıldı, Rize’nin deprem riski üç kat yükseltildi. Bartın’ın riskinde ise bir miktar düşüş yaşandı. Böylece Trabzon ve Bartın, deprem riski açısından eşitlenmiş oldu.
Osman Bektaş, 1996 deprem haritasının oluşturduğu algı nedeniyle Karadeniz’de deprem olmayacağı düşüncesinin halk arasında uzun yıllar yerleştiğini söyledi. Bu nedenle Karadeniz açıklarında meydana gelen 3.8 büyüklüğündeki depremin, büyüklüğü görece düşük olmasına rağmen Trabzon halkı için ciddi bir endişe kaynağı haline geldiğini belirtti. Bektaş’a göre depremin Trabzon’da fazlasıyla hissedilmesinin temel nedeni, kentin zemin özellikleri.
Bektaş, Trabzon için 4–5 büyüklüğündeki depremlerin dahi riskli olduğunu vurguladı. Bunun başlıca nedeninin sahil kesimlerinin büyük ölçüde deniz doldurularak elde edilmiş alanlar üzerinde yer alması olduğunu ifade etti. Bektaş, sahildeki doldurulmuş alanların üzerinde yaklaşık 40 bin kişilik bir stadyum ve 9 yataklı bir hastane bulunduğunu belirtti. Ayrıca Trabzon’un denize bakan yamaçlarının tamamının heyelan sahası olduğunu söyledi.
Osman Bektaş, halkta “deprem olabilir” fikrinin özellikle 2024 yılında Rize’nin Çamlıhemşin ilçesinde meydana gelen 4.8 büyüklüğündeki depremle birlikte daha da güçlendiğini ifade etti. Bu depremin Karadeniz Bölgesi’nde sismik risklerin göz ardı edilemeyeceğini açıkça gösterdiğini belirtti.
Bektaş’a göre Karadeniz fayı, tüm Karadeniz boyunca uzanıyor ve bölgedeki tüm yerleşim alanlarını tehdit ediyor. Bu fay hattı üzerinde en yüksek risk altında olan illerin Trabzon ve özellikle Rize olduğunu vurgulayan Bektaş, bunun nedeninin Rize’nin büyük bölümünün doldurulmuş alanlar üzerine kurulmuş yerleşimlerden oluşması olduğunu söyledi. Trabzon’da ise kıyıların dolgu, yamaçların ise yoğun heyelan riski taşıdığını ifade etti.
Osman Bektaş, yapılan en büyük hatalardan birinin deprem haritasının 25 yıl boyunca yenilenmemesi olduğunu belirtti. Bu süreçte Trabzon’daki deprem riskinin iki kat artırıldığını söyleyen Bektaş, bunun nedeninin kentteki yapıların büyük bölümünün 1996 ile 2019 yılları arasındaki deprem yönetmeliğine göre inşa edilmesi olduğunu vurguladı. Bugün bu yapıların hiçbirinin güncel deprem tehlike haritasına uygun olmadığını ifade etti.
Bu nedenle Trabzon ve Rize’deki yapı stokunun ivedilikle gözden geçirilmesi gerektiğini belirten Bektaş, AFAD verilerine göre önümüzdeki 50 yıl içerisinde bölgede meydana gelebilecek en büyük depremin %90 olasılıkla 6.6 büyüklüğünde olduğunu söyledi.