Gaziantep'in Nefes Alan Tarihi: Hoşgör Mahallesi Nerededir?

Hoşgör Mahallesi, Gaziantep’in merkez ilçelerinden biri olan Şahinbey sınırları içerisinde yer alır. Kentin en eski, en köklü yerleşim yerlerinden biridir. Bugün modern binalarla çevrelenmiş olsa da eski Antep kültürünün, komşuluk ilişkilerinin ve dar sokak geleneğinin izlerini taşır.

"Dipdipedir Damları" Derken Ne Kastediliyor?

Meşhur Antep türküsündeki "Hoşgör mahallesinin dipdipedir damları" ifadesi, aslında tamamen dönemin geleneksel Antep mimarisini ve sosyal yaşamını anlatır.

• Bitişik Nizam Mimari: Eski Antep evleri, güvenlik ve iklim şartları (yazın sıcaktan, kışın soğuktan korunmak) nedeniyle birbirine bitişik olarak inşa edilirdi. Evlerin damları (çatıları) adeta tek bir düzlük gibi uzanırdı.

• Dam Kültürü ve Yaşam: O dönemlerde damlar sadece evin çatısı değil; yazın yatak serilip yatılan, tarhana, biber salçası kurutulan, komşuların damdan dama birbirine geçerek kahve içmeye gittiği sosyal yaşam alanlarıydı. "Dipdibe" olması, mahalledeki muazzam komşuluk ilişkilerini, iç içe geçmiş hayatları ve samimiyeti sembolize eder.

Hoşgör İsmi Nereden Geliyor ve El Neden Burna Gidiyor?

Gelelim işin en muzip ve halk arasında en çok anlatılan hikayesine... Gaziantep’te eski kuşaklar "Hoşgör Mahallesi" dediğinde ya da birine bu mahalleyi sorduğunuzda, eller gayriihtiyari burun kapatma hareketine (eli burna götürmeye) gider. Bunun sebebi mahallenin isminin çıkış hikayesinde gizlidir.

Tabakhaneler ve Kokunun Hikayesi

Eski dönemlerde Hoşgör Mahallesi'nin hemen alt tarafında, derilerin işlendiği tabakhaneler (debağhaneler) bulunuyordu. Deri işleme sanatı Gaziantep için çok önemli bir zanaattı ancak bu işlem sırasında çevreye oldukça ağır, keskin ve tahammülü zor bir koku yayılırdı.

Rivayete göre, mahalleye dışarıdan gelenler ya da yolu oradan geçenler bu ağır kokudan rahatsız olup burunlarını kapatırlarmış. Mahalle halkı ise bu duruma alışkın olduğundan, dışarıdan gelenlerin tepkilerine karşılık esprili ve hoşgörülü bir yaklaşım sergileyerek:

"Aman canım, ne olacak? Kokuyu boş verin, buranın insanı güzeldir, havası güzeldir, siz kokuyu hoş görün!" derlermiş.

İşte bu köklü esnaf kültürü, mahalle halkının sabrı, misafirperverliği ve "hoş görün" telkini zamanla birleşerek mahallenin adını Hoşgör yapmış. Elin burna gitmesi ise, o dönem tabakhanelerden yükselen ve mahalleyle özdeşleşen o keskin kokuya yapılan muzip bir göndermedir.

Neden Şarkıya Konu Oldu?

"Antep'in Hamamları" türküsü, sadece hamam kültürünü değil, Antep'in gündelik yaşamını, mahallelerini, kadınların hamam sefalarını ve kentin sosyo-kültürel yapısını anlatan bir aynadır.

Hoşgör Mahallesi de hem hamamlara yakınlığı hem de o dönemin sosyal hayatının merkezi (dam palas yaşamı, komşulukları) olması sebebiyle bu renkli türküde kendine hak ettiği yeri bulmuştur. Türküyü söyleyenler, mahallenin o samimi, dipdibe ve "hoşgörülü" yapısına selam dururlar.

Haber Merkezi / koydenhaber.com

Detaylı bilgi ve Antep'in kültürel mirasına dair daha fazla içerik için koydenhaber web sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

#Gaziantep #HoşgörMahallesi #AntepinHamamları #KültürMiras #AntepKültürü

"Hoşgör Mahallesi'nin dip dibedir damları" ne demek? Antep'in Hamamları türküsündeki sır perdesi aralandı

Gaziantep'in en sevilen halk türkülerinden biri olan "Antep'in Hamamları", yalnızca ritmiyle değil, sözlerinde geçen yer adlarıyla da yıllardır merak uyandırıyor. Türkünün en dikkat çekici dizelerinden biri olan "Hoşgör Mahallesi'nin dip dibedir damları" ifadesi, hem Gazianteplilerin hem de türküyü dinleyenlerin aklına aynı soruyu getiriyor: Hoşgör Mahallesi neresidir ve bu sözlerle ne anlatılmak isteniyor? (Kültür Portalı)

Hoşgör Mahallesi gerçekten var mı?

Evet. Hoşgör Mahallesi, Gaziantep'in bilinen mahallelerinden biridir. Mahallenin adı, "Antep'in Hamamları" türküsü sayesinde Türkiye'nin dört bir yanında duyulmuştur. Yer adlarının türkülere girmesi, Anadolu halk kültüründe sık rastlanan bir gelenektir. Araştırmalarda da Hoşgör Mahallesi'nin türküde geçen gerçek bir mahalle olduğu belirtilmektedir. (Abis Files)

"Dip dibedir damları" neyi anlatıyor?

Türküde geçen "dip dibedir damları" sözü, eski Antep evlerinin mimarisine gönderme yapıyor.

Gaziantep'in geleneksel taş evleri:

• Bitişik nizamda inşa edilirdi.

• Evlerin damları birbirine çok yakın olurdu.

• Bazı noktalarda bir evin damından diğerine geçmek bile mümkündü.

• Dar sokaklar ve iç içe geçmiş avlular mahalle kültürünün önemli bir parçasıydı.

Bu nedenle "dip dibedir damları", Hoşgör Mahallesi'ndeki evlerin birbirine çok yakın olduğunu anlatan halk söyleyişidir. Buradaki ifade mecazi değil, büyük ölçüde dönemin şehir dokusunu tasvir eden gerçekçi bir betimlemedir. (Kültür Portalı)

Hamamlarla Hoşgör Mahallesi arasında nasıl bir ilişki var?

Türkünün ilk dizesi şöyledir:

"Antep'in hamamları sallanır külhanları,
Hoşgör Mahallesi'nin dip dibedir damları."

Burada önce Gaziantep'in meşhur tarihi hamamları anılıyor, ardından da bu hamamların bulunduğu eski şehir dokusuna gönderme yapılıyor. Hamamlar, mahalle yaşamının merkezlerinden biri olduğundan, Hoşgör Mahallesi de türkünün mekânsal hafızasında yerini alıyor. (Kültür Portalı)

Peki neden el buruna götürülüyor?

Türkü söylenirken birçok halk oyunu ekibinin "Hoşgör Mahallesi" sözünde eli burna götürdüğü görülür. Ancak bunun, türkünün sözlerinden kaynaklanan zorunlu bir hareket olduğuna dair güvenilir bir tarihî kayıt bulunmamaktadır.

Folklor araştırmacılarına göre bu hareket daha çok:

• Gaziantep yöresi halk oyunlarının zamanla gelişen figürlerinden biri,

• Yerel ekiplerin sahne yorumları,

• Yöresel tavrı yansıtan sembolik bir jest

olarak değerlendirilmektedir. Yani hareketin Hoşgör Mahallesi'nin adıyla doğrudan bağlantılı olduğunu gösteren tarihî bir kanıt bulunmamaktadır. Bugün birçok ekip aynı türküyü farklı figürlerle de icra etmektedir. (Kültür Portalı)

Hoşgör Mahallesi neden türküye girdi?

Halk müziğinde yer adları sıkça kullanılır. Bunun birkaç nedeni vardır:

• O dönemde herkes tarafından bilinen mahalleleri ölümsüzleştirmek,

• Türküye yerel kimlik kazandırmak,

• Dinleyicinin gözünde canlı bir şehir tasviri oluşturmak.

Nitekim aynı türküde sadece Hoşgör değil;

• Kilis,

• Halep,

• Mercidabık Ovası,

• Gavur Dağları

gibi bölgenin önemli yer adları da geçmektedir. Bu durum, türkünün yalnızca bir eğlence ezgisi değil, aynı zamanda bölgenin kültürel ve coğrafi hafızasını taşıyan bir eser olduğunu gösteriyor. (Kültür Portalı)

Sonuç

"Antep'in Hamamları" türküsündeki "Hoşgör Mahallesi'nin dip dibedir damları" dizesi, Gaziantep'in geleneksel mahalle yaşamını ve birbirine bitişik taş evlerini anlatan güçlü bir halk betimlemesidir. Hoşgör Mahallesi gerçek bir yerleşim yeridir ve türküye adını vererek Gaziantep'in kültürel belleğinde kalıcı bir iz bırakmıştır. Elin buruna götürülmesi ise büyük olasılıkla zaman içinde halk oyunlarında yerleşmiş bir figürdür; bunu doğrudan Hoşgör Mahallesi'nin adıyla ilişkilendiren güvenilir tarihî bir kaynak bulunmamaktadır. (dogushaberajansi.com)