İsviçre'nin Gerçek İneklerini Bulmak Zorlaşıyor: Sembolün Yabancı Kökenleri
07 Haziran 2025, Cumartesi 16:00
İsviçre'nin dağlık manzaraları ve yeşil otlakları, ineklerle ayrılmaz bir bütün gibi görünür. Turistler ve yerel halk için inekler, İsviçre imajıyla özdeşleşmiştir. Ancak çoğu durumda, bu "İsviçre ulusal sembolünün" kökenleri aslında İsviçre dışından geliyor. Orijinal İsviçre ineklerini bulmak, artık oldukça zorlu bir arayış haline geldi.
İsviçre'de İneklerin Varlığı ve Tarihsel Kökenleri
İsviçre'de inekler her yerde: hediyelik eşya dükkanlarında ahşap figürler şeklinde, birçok süt ürününün ambalajında ve sanat ile folklorda. Ve elbette, tarlalarda ve ahırlarda da... Hayvan istatistikleri web sitesi Identitas'a göre, Nisan 2025 sonu itibarıyla İsviçre'de 664.032'si inek olmak üzere toplam 1.505.003 kayıtlı sığır bulunuyor. Sığırlar, beyan edilen ve kayıtlı hayvanlarla sınırlı kalırsak, İsviçre'deki en yaygın evcil hayvan ailesidir.
İsviçre'de sığırların varlığı çok eskilere dayanıyor. İsviçre Tarih Sözlüğü'ne göre, ilk evcilleştirme izleri Neolitik döneme kadar uzanıyor. Yüzyıllar boyunca sığır yetiştiriciliği önemli ölçüde büyüdü, öyle ki 18. yüzyılın sonunda peynir, İsviçre'nin ana ihracat ürünlerinden biri haline geldi. Bu durum, İsviçre'de birçok farklı inek ırkının bulunmasını bekletir. Ancak durum öyle değil – ya da artık öyle değil.
Çeşitliliğin Yoksullaşması: Beş İsviçre İnek Irkı Kaldı
İsviçre'nin bitki ve hayvan mirasını korumayı amaçlayan Pro Specie Rara vakfı, bu durumu şöyle açıklıyor: "İsviçre'de bir zamanlar belgelenmiş 35 ırktan sadece beşi kaldı: orijinal İsviçre Kahverengisi (Original Brown Swiss), Hérens ırkı, orijinal Simmental benekli ırkı, Évolène ırkı ve Rhaetian gri sığırı (Rätisches Grauvieh)."
Bu çeşitlilik yoksullaşması, daha fazla üretkenlik arayışıyla açıklanabilir. Vakıf, "Günümüzde sığır yetiştiriciliği uzmanlaşma yasasından muaf değil. Eski ırklar, ya süt verimi açısından son derece verimli olan ya da çok hızlı bir şekilde çok et üreten yeni yetiştirme hatlarıyla yer değiştiriyor" diye belirtiyor. Bu eğilim göz önüne alındığında, tarlalarda saf İsviçre ineklerini bulmak zorlaştı. Çoğunun genetik mirası tamamen veya kısmen yurt dışından geliyor.
İsviçre İnekleri Dünyayı Fethetti
Bazıları bu gelişmeden pişmanlık duyabilir. Ancak, dünya genelinde milyonlarca ineğin İsviçre genlerine sahip olduğu gerçeğiyle teselli bulabilirler. İsviçre inekleri, uluslararası pazarlarda da parlak anlar yaşamıştır.
Simmental İnekleri: En çarpıcı örnek Simmental ırkıdır. Bern Alpleri'ndeki Simme vadisinden köken alan bu sağlam, iyi süt veren, hızlı büyüyen inek, bazı metinlere göre 15. yüzyılda İtalya'ya ihraç edildi. İhracatlar 19. ve 20. yüzyıllarda patladı ve Güney Amerika ve Rusya'ya kadar ulaştı. Tahminlere göre, 30'dan fazla ülkede her kıtada 40 ila 60 milyon arasında Simmental soyundan gelen hayvan bulunuyor. Bunlar ağırlıklı olarak et üretimi için kullanılıyor.
İsviçre Kahverengisi (Brown Swiss): Schwyz kantonundan köken alan kahverengi ırk da özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde "Brown Swiss" adıyla bilinen başarılı bir uluslararası kariyere sahip oldu. Dünyanın en eski süt ırklarından biri olarak kabul edilen bu ırk, peynir üretimi için son derece uygun süt üretiyor. Michigan State Üniversitesi web sitesi, "Brown Swiss sütünün yağdan proteine oranı peynir için idealdir, bu da onları dünya çapında peynir yapımı için en popüler ırklardan biri yapar," diyor. Brown Swiss Derneği, bu ineğin Amerika Birleşik Devletleri'nde, özellikle Wisconsin, Ohio ve Iowa eyaletlerinde iyi bir yere sahip olduğunu belirtiyor. ABD'den Brown Swiss, dünyayı fethetti. Tahminlere göre, 80'den fazla ülkede altı milyondan fazla hayvan bulunuyor.
Kayıp İneğin Peşinde: Kurtarma ve Hayal Kırıklıkları
Ancak sığırların bu küreselleşmesi, yerel ırklar üzerinde olumsuz bir etki yarattı. Pro Specie Rara'ya göre, hala otantik İsviçre ırkı olarak tanımlanabilen beş ırktan üçü (orijinal Simmental, Évolène ve Rhaetian gri sığırı) nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya.
Ancak bazen uluslararası ticaret, bir ırkı kurtarmak için ulusal sınırların ötesine geçmek gerektiğinde bir çözüm de olabiliyor. Rhaetian gri ineğinin başına gelen de buydu. Bir zamanlar Graubünden Alpleri'nde yaygın olan bu dayanıklı hayvan, çevresine iyi adapte olmuştu, ancak kahverengi inek tarafından yavaş yavaş yerinden edildi ve 1920'lerde İsviçre manzarasından kayboldu. Pro Specie Rara, 1980'lerde Tirol'de kalan birkaç hayvan aracılığıyla türü İsviçre'ye yeniden sokmayı başardı.
Ancak, kayıp ineğin arayışı her zaman başarılı olmuyor; Fribourgeoise örneği bunu gösteriyor. Fribourgeoise, Fribourg kantonunda çok yaygın olan, siyah benekli beyaz bir inekti. Ancak bu yerel ırk, yine siyah beyaz olan ancak çok daha iyi süt üreten Kanada Holstein ineğiyle o kadar çok karıştırıldı ki, 1970'lerde tamamen ortadan kayboldu.
Fribourg için gerçek bir kimlik trajedisiydi bu – en çok ineğe sahip kanton, Gruyère ve çift kremanın doğum yeri ve bayrağı siyah beyaz olan bir kanton! Ancak hala umut vardı: bazı Fribourgeoise inekleri, 1930'larda birçok Fribourglu'nun göç ettiği ve inekleri de beraberinde götürdüğü Şili'de bulundu. Pro Specie Rara uzmanları, araştırma yapmak üzere Güney Amerika'ya gitti. 2009'daki karar, Fribourg'un umutlarını suya düşürdü: Şili inekleri, Fribourg ırkının soyundan gelmek için yerel çeşitlerden ve Holstein ineğinden yeterince farklı değildi.
Fribourg sembolik ineğini kaybetmiş olsa da, "Ranz des vaches" melodisini korudu; bu, İsviçre Alp çobanlarının hayvanlarını otlağa sürerken veya otlaktan dönerken geleneksel olarak boynuzda çaldıkları basit bir melodidir. Bernard Romanens'in 1977'deki Fête des vignerons'taki yorumu, şimdiye kadar kaydedilmiş en iyi versiyon olarak kabul edilir.
Irk kurtarılamasa da, en azından görünüşler kurtarılabildi. Gruyère bölgesinin yeşil vadilerinde hala siyah beyaz ineklerin otladığını görebilirsiniz. Ama onlar... Kanadalı.
