Mısır üretiminde, ekim döneminde azot gübresinin tamamının veya büyük bir kısmının toprağa uygulanmasının ardından gelen şiddetli bahar yağışları, üreticiler için ciddi bir azot kaybı endişesi doğurmaktadır.
Suyla doygun hale gelen topraklarda yaşanan bu kayıplar, büyüme sezonunun geri kalanında bitki gelişiminin duraklamasına ve rekoltenin düşmesine neden olabilir. Ancak aceleyle karar vermek yerine; toprak tipi, hava sıcaklığı, gübre kaynağı ve mahsulün mevcut sağlık durumunu dikkate alan bilimsel bir kurtarma planı devreye sokulmalıdır.
Azot Kaybının 3 Ana Mekanizması ve Çevresel Tetikleyiciler
Toprakta azotun kayba uğraması, tarlanın fiziki yapısına ve iklimsel koşullara bağlı olarak üç farklı yolla meydana gelir:
1. Amonyağın Buharlaşması (Volatilizasyon): Özellikle üre bazlı gübreler veya hayvan gübreleri toprak yüzeyine doğrudan uygulandığında her toprak tipinde görülebilir. Azot stabilizatörleri (inhibitörler), ürenin toprağa karışması ve buharlaşmaya karşı korunması için en az yarım inç yağmur yağana kadar üreticiye bir miktar zaman kazandırır.
2. Nitratın Yıkanması (Sızıntı/Leaching): Her toprak tipinde yaşanabilse de, büyük miktarda yıkanma ve azotun kök bölgesinin altına inme potansiyeli daha çok kumlu toprak tiplerinde meydana gelir.
3. Denitrifikasyon (Gaz Halinde Kayıp): Nitratın gaz haline dönüşerek atmosfere karıştığı bu mekanizma, en çok drenajı zayıf, ağır bünyeli ve su altında kalmış doymuş topraklarda görülür.
Kritik Süreç ve Sıcaklık Faktörü: Ekimden hemen sonraki erken dönemde yaşanan yoğun yağışların azot kaybı üzerindeki etkisi, ekimden 4 ila 6 hafta sonraki döneme kıyasla genellikle o kadar yıkıcı değildir. Ancak toprak sıcaklığı yükseldikçe kayıp oranları hızla katlanır. Sıcak ve suya doymuş topraklar, su altında kaldıkları her gün mevcut nitratın %4 ila %5'ini kaybedebilir. Toprakta ürenin nitrata dönüşmesi 10 ila 20 gün sürerken; susuz amonyak (anhidroz amonyak) 3 ila 8 haftada nitrata dönüşür. Bu nedenle susuz amonyak kullanımı, üre veya UAN (Amonyum Nitrat çözeltisi) gübrelerine kıyasla potansiyel azot kaybına karşı küçük bir avantaja sahiptir.
Tarlada Azot Eksikliği Nasıl Tespit Edilir?
Kurtarma gübrelemesine ihtiyaç olup olmadığını belirlemek için içgüdüsel kararlardan kaçınılmalı ve şu bilimsel test ile gözlem metotları uygulanmalıdır:
Görsel Belirtiler (Arazide Yürüme): Tahmini azot kaybı uygulanan toplam gübrenin %10'undan fazlaysa, bitkide görsel belirtiler aranmalıdır. Özellikle tozlaşma döneminden önce alt yapraklarda, merkezden başlayarak dışa doğru sararma veya kırmızılaşma şeklinde kendini gösteren eksiklik belirtileri, ek azot takviyesine ihtiyaç duyulduğunun en güçlü kanıtıdır.
Toprak Azot Testi (PSNT - Gübreleme Öncesi Nitrat Testi): Azotun nitrat ve amonyum formlarını ölçmek için harika bir araçtır. Doğru ve genel bir tarla haritası çıkarabilmek adına, tarlanın en az 3 farklı temsili alanından, 30 cm derinlikten toprak örnekleri alınarak konsantrasyon analizi yapılmalıdır.
Doku ve Koçan Yaprağı Analizi: Tarlanın en az üç farklı bölgesinden doku örnekleri toplanarak laboratuvara gönderilmelidir. Test için en doğru sonuçları bitkinin 12. ve 14. boğumları arasında bulunan koçan yaprağı dokuları verir (bu evrede ilk üç yaprağın artık mevcut olmadığı unutulmamalıdır).
Kurtarma Uygulamaları: Ne Kadar ve Nasıl Uygulanmalı?
Önemli miktarda azot kaybı şüphesi tescillendiyse, mısırda tozlaşmadan hemen önce veya hemen sonra yapılacak acil kurtarma uygulamaları bitkinin verim potansiyelini bütünüyle koruma altına alır.
Uygulama Miktarı: Birçok tarımsal üretim ortamında verimin korunması ve eksikliğin giderilmesi için genellikle dönüm başına 40 ila 60 pound (veya duruma göre Y-damla sistemlerinde dönüm başına 15 galon çözelti) ek azot uygulaması yeterli kabul edilmektedir.
Y-Damla (Y-Drop) ve Damla Tüpü Sistemi: Kurtarma gübresi, olası yaprak yanıklıklarını ve bitki hasarını önlemek için ideal olarak sıvı formda uygulanmalıdır. Yüksek açıklıklı püskürtme cihazlarına entegre edilen Y-damla sistemleri, mısır sıralarına en yakın bölgeye azotu şerit halinde bıraktığı için sezon ortasından sonuna kadar olan uygulamalarda son derece etkilidir. Ancak bu azotun toprakta tamamen çözünüp köklere işleyebilmesi için yine de bir miktar yağmur yağmasına ihtiyaç vardır.
Alternatif Uygulama Araçları: Eğer tarlada Y-damla sistemi bulunamıyorsa, iki sıra arasına ortadan şerit bırakan damla püskürtmeli klasik püskürtücüler de (ekipman eksikliğinde beklemek yerine) tercih edilmelidir. Mahsulün traktör giremeyecek kadar çok uzadığı aşırı boylanma durumlarında ise üstten üre uygulayabilen serpme aparatlı hava araçları (uçaklar/drone'lar) ile müdahale düşünülmelidir.
Unutulmamalıdır ki, başarılı bir üretim dönemi için mahsul ekildikten sonra haftalık olarak tarlalar kontrol edilmeli, hangi yabancı otların veya besin eksikliklerinin mevcut olduğu bilinmeli ve verim tehlikeye girmeden önce esnek kalınarak tarım takviminde gerekli uyumlamalar yapılmalıdır.
Mısır tarımında sıvı ve katı azotlu gübre fiyatları, yaprak gübrelemesi rasyonları, yüksek açıklıklı ilaçlama makinesi teknolojileri ve taban gübrelemesi desteklemeleri hakkında en sıcak gelişmelere ulaşmak için koydenhaberin bitkisel üretim ve tarım teknolojileri sayfalarını takip edebilirsiniz. Şiddetli hava koşullarının tarlanızda yaratacağı finansal riskleri minimize edecek uzman ziraat çözümleri için koydenhaberin zengin dijital tarım portalını her an ziyaret edebilirsiniz.
#MısırdaAzotKaybı #ŞiddetliYağmurlar #GübrelemeTeknikleri #YDropSistemi #ToprakAnalizi #BitkiselÜretim #koydenhaber #HaberMerkezi
Sıkça Sorulan Sorular ve Kısa Cevapları
1. Şiddetli yağışlar sonrasında mısır tarlalarında azot kaybının yaşanıp yaşanmadığı en güvenilir şekilde nasıl anlaşılır?
Cevap: Tarlanın 3 farklı noktasından ve 30 cm derinlikten numune alınarak yapılan "gübreleme öncesi nitrat testi" ile bitkinin 12-14. boğumları arasındaki koçan yaprağı dokularının laboratuvarda analiz edilmesi en kesin sonuçları verir.
2. Su altında kalan ve neme doymuş topraklarda havaların ısınması azot kaybını nasıl etkiler?
Cevap: Toprak sıcaklığı yükseldikçe azot kaybı hızla artar. Sıcak ve suya doygun haldeki topraklar, su altında kaldıkları her gün mevcut nitrat formundaki azotun %4 ila %5'ini denitrifikasyon yoluyla kaybedebilir.
3. Mısır bitkisinde azot eksikliğinin tarlada gözle görülebilen ilk karakteristik belirtileri nelerdir?
Cevap: Bitkinin alt yapraklarında kırmızılaşma belirtileri oluşur ve alt yaprakların merkezinden (orta damardan) başlayarak dışa doğru belirgin bir sararma şeridi meydana gelir.
4. Boylanmış mısır tarlalarında bitkiye zarar vermeden sıvı azot uygulamak için hangi modern ekipman ve dozaj tercih edilmelidir?
Cevap: Yüksek açıklıklı püskürtme cihazlarına takılan Y-damla (Y-Drop) veya damla tüpü sistemleriyle, yapraklara değdirilmeden sıvı formda uygulama yapılmalıdır. Genellikle dönüm başına 40-60 pound arası ek azot uygulaması verimi korumak için yeterlidir.
5. Farklı azotlu gübre kaynaklarının (üre, UAN, susuz amonyak) şiddetli yağışlardaki kayıp riski açısından farkı nedir?
Cevap: Üre 10-20 günde nitrata dönüşürken, susuz amonyak 3-8 haftada nitrata dönüşür. Bu yavaş dönüşüm hızı sebebiyle susuz amonyak, üre veya UAN gübrelerine kıyasla sızıntı ve yıkanma riskine karşı küçük bir avantaja sahiptir.
