29 Ekim 1923 – O Gece Cumhuriyet Doğdu
Okuma süresi: 5 dakika
Kaynak: www.koydenhaber.com
Cumhuriyet nasıl ilan edildi? O gece Çankaya Köşkü’nde neler yaşandı? Mustafa Kemal Atatürk bu kararı ne zaman açıkladı? Milletvekillerinin tepkisi neydi? 29 Ekim gecesi gerçekten “bir devrin kapandığı, yeni bir ülkenin doğduğu” an mıydı? Bu yazıda o tarihi gecenin perde arkasını, belgelerle ve tanıklıklarla anlatıyoruz.
“Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.”Bu söz, sadece bir rejim değişikliğinin değil, bir milletin yeniden doğuşunun başlangıcıydı.
Atatürk, masada bir anda doğruluyor:
Saatler ilerliyor, Mustafa Kemal kürsüye geliyor. Hazırlanan anayasa değişikliği maddeleri okunuyor. Sessizlik…
Bir anda, tarihin yönünü değiştiren cümle duyuluyor:
Dakikalar sonra alkışlar, gözyaşları, sevinç çığlıkları yükseliyor.
Artık Türkiye Cumhuriyeti resmen doğmuştur.
“Cumhuriyet ilan edilmiştir.”
Ardından gökyüzünü sarsan 101 pare top sesi...
Ankara halkı, ne olduğunu anlamaya çalışıyor. Birkaç dakika sonra haber şehre yayılıyor.
Evlerin önünde fener alayları, sevinç gözyaşları, dualar…
Ertesi sabah tüm gazeteler aynı manşeti atıyor:
“Cumhuriyet ilan edildi.”
Artık devletin her kurumu yeni bir sistemle işlemeye başlamıştı.
Artık devletin adı, yönü ve sahibi belliydi: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
Bir halkın kendi kaderini eline alması, halk iradesinin temel hukukla birleşmesidir.
O gece, Çankaya Köşkü’nde alınan karar sadece Türkiye için değil, tüm mazlum milletler için bir umut ışığıydı.
Cevap: 29 Ekim 1923, saat 20.30 suları, TBMM Genel Kurulu.Soru: İlk Cumhurbaşkanı kim seçildi?
Cevap: Mustafa Kemal Atatürk, 158 oyla oybirliğiyle.Soru: Cumhuriyet ilan edildiğinde kaç top atışı yapıldı?
Cevap: 101 pare top atışıyla duyuruldu.Soru: O gece Atatürk’ün yanında kimler vardı?
Cevap: İsmet Paşa, Fethi Okyar, Kazım Özalp, Kemalettin Sami Paşa ve yakın silah arkadaşları.Soru: Cumhuriyet neden bir dönüm noktasıdır?
Cevap: Çünkü halk, ilk kez yöneticisini kendi seçme hakkını elde etti.
Köyden Haber ana sayfa: www.koydenhaber.com
Facebook 
X (Twitter) 
LinkedIn 
Telegram 
WhatsApp
Okuma süresi: 5 dakika
Kaynak: www.koydenhaber.com
Cumhuriyet nasıl ilan edildi? O gece Çankaya Köşkü’nde neler yaşandı? Mustafa Kemal Atatürk bu kararı ne zaman açıkladı? Milletvekillerinin tepkisi neydi? 29 Ekim gecesi gerçekten “bir devrin kapandığı, yeni bir ülkenin doğduğu” an mıydı? Bu yazıda o tarihi gecenin perde arkasını, belgelerle ve tanıklıklarla anlatıyoruz.
Kısa Özet
1923 yılının Ekim ayının son günlerinde Ankara’da bir hükümet krizi yaşanıyordu. Kabinenin istifası üzerine yeni hükümetin kurulamaması, bir dönemin kapanmasına vesile oldu. Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim akşamı yakın arkadaşlarını Çankaya Köşkü’ne davet etti ve tarihe geçecek o cümleyi söyledi:“Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.”Bu söz, sadece bir rejim değişikliğinin değil, bir milletin yeniden doğuşunun başlangıcıydı.
O Gece Çankaya’da
28 Ekim 1923 Pazar akşamı. Ankara ayazı, köşkün pencerelerine çarpıyor. İçeride İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Okyar ve birkaç yakın silah arkadaşı var. Sofrada sıcak çaylar, fısıltılar, ağır bir karar havası…Atatürk, masada bir anda doğruluyor:
“Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.”Söz kısa, yankısı büyük. O gece sabaha kadar çalışılıyor. Yeni sistemin maddeleri kalem kalem yazılıyor. Her cümle, yüzlerce yıllık saltanat düzenine karşı bir “millet iradesi” beyanı olarak düşünülüyor.
29 Ekim Sabahı: Mecliste Tarihi Anlar
Ertesi gün, Meclis Genel Kurulu olağanüstü toplanıyor. O gün kimse “Cumhuriyet ilan edilecek” demiyor ama herkes bir şeylerin değişeceğini hissediyor.Saatler ilerliyor, Mustafa Kemal kürsüye geliyor. Hazırlanan anayasa değişikliği maddeleri okunuyor. Sessizlik…
Bir anda, tarihin yönünü değiştiren cümle duyuluyor:
“Türkiye Devleti’nin yönetim biçimi cumhuriyettir.”Oylama yapılıyor. Sonuç: 158 milletvekili oy kullanıyor, 158’i de kabul ediyor.
Dakikalar sonra alkışlar, gözyaşları, sevinç çığlıkları yükseliyor.
Artık Türkiye Cumhuriyeti resmen doğmuştur.
Ankara’yı İnleten 101 Pare Top Sesi
Oylamanın ardından Meclis’teki hoparlörlerden bir emir yankılanıyor.“Cumhuriyet ilan edilmiştir.”
Ardından gökyüzünü sarsan 101 pare top sesi...
Ankara halkı, ne olduğunu anlamaya çalışıyor. Birkaç dakika sonra haber şehre yayılıyor.
Evlerin önünde fener alayları, sevinç gözyaşları, dualar…
Ertesi sabah tüm gazeteler aynı manşeti atıyor:
“Cumhuriyet ilan edildi.”
Bilinmeyen Bir Ayrıntı: Tüm Oylar Oybirliğiyle
Tarih kitaplarında genellikle geçmeyen ama TBMM tutanaklarında yazan o satır, aslında gecenin ruhunu özetliyor:“Türkiye Cumhuriyeti Riyaseti için yapılan intihabata 158 zat iştirak etmiş ve yüz elli sekiz aza müttefikan Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerini intihap eylemişlerdir.”Hiçbir itiraz, hiçbir çekimser oy yoktu. O an, bir milletin tüm temsilcileri aynı kelimede birleşti: Cumhuriyet.
30 Ekim: İlk Hükûmet Kuruluyor
Cumhuriyet’in ilanından bir gün sonra, Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa’yı Başbakan olarak görevlendirdi. Yeni kabine 30 Ekim 1923’te kuruldu.Artık devletin her kurumu yeni bir sistemle işlemeye başlamıştı.
Artık devletin adı, yönü ve sahibi belliydi: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
Cumhuriyetin Anlamı
Cumhuriyet, bir yönetim biçiminden fazlasıdır.Bir halkın kendi kaderini eline alması, halk iradesinin temel hukukla birleşmesidir.
O gece, Çankaya Köşkü’nde alınan karar sadece Türkiye için değil, tüm mazlum milletler için bir umut ışığıydı.
Sık Sorulan Sorular
Soru: Cumhuriyet ne zaman ilan edildi?Cevap: 29 Ekim 1923, saat 20.30 suları, TBMM Genel Kurulu.Soru: İlk Cumhurbaşkanı kim seçildi?
Cevap: Mustafa Kemal Atatürk, 158 oyla oybirliğiyle.Soru: Cumhuriyet ilan edildiğinde kaç top atışı yapıldı?
Cevap: 101 pare top atışıyla duyuruldu.Soru: O gece Atatürk’ün yanında kimler vardı?
Cevap: İsmet Paşa, Fethi Okyar, Kazım Özalp, Kemalettin Sami Paşa ve yakın silah arkadaşları.Soru: Cumhuriyet neden bir dönüm noktasıdır?
Cevap: Çünkü halk, ilk kez yöneticisini kendi seçme hakkını elde etti.
Kaynaklar
- TBMM Arşivleri, 29 Ekim 1923 oturum tutanakları
- Vakit Gazetesi, 30 Ekim 1923 sayısı
- Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II
- Taha Akyol, Ama Hangi Atatürk
- Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam
Köyden Haber ana sayfa: www.koydenhaber.com
Haberi Paylaş
Facebook X (Twitter) LinkedIn Telegram WhatsApp 
