Orman hiçbir zaman yeterince güvenli değildir. Sessizlik dediğimiz şey, insanın algısına kapalı, erişemediğimiz fısıltıların toplamıdır. Belki de bu yüzden insan en çok ağaçların arasında parmaklarının ucuyla yürüyen “sessizlikten” korkar… Çünkü sessizlik, kontrol edilemeyen ihtimallerle doludur.
Black Magic söz konusu olduğunda, Blair Cadısı anlatısı tam da bu boşluktan doğar.
Bu hikâye bir cadıya ait değildir. En azından yüzeysel açıdan tanımlanabildiği kadar basit bir anlama sahip değildir. Blair Cadısı, bir figürden çok daha fazlasıdır; o, bir topluluğun korkuyu nasıl kurduğunun, nasıl yaydığının ve en sonunda nasıl ona inandığının somutlaşmış halidir. - Çünkü her folklorik (halkın kültürel değerlerini kapsayan çatı terim) anlatı, aslında kolektif bir psikolojinin izlerini taşır ve bu izler, çoğu zaman gerçeğin kendisinden daha kalıcıdır.
Tarihte biraz geri gitmek gerekirse, 18. yüzyıla dayandırılan Elly Kedward anlatısı (çocukları kaçırdığı iddiasıyla suçlanan ve toplumdan dışlanarak ormanda ölüme terk edilen bir kadının hikâyesi) bize bu açıdan fazlasıyla tanıdık bir yapı sunar.
 |
Kedward, tarih boyunca tekrar eden bir İrlandalı kadının anlatısıdır. Eklemek istiyorum ki birçok yerel kaynakta bağımlı-bağımsız biçimde karşınıza da çıkabilir. Antropolojik açıdan Elly, toplumun anlamlandıramadığı, kontrol edemediği ya da tehdit olarak algıladığı bir figürü “ötekileştirip” yok etmesini sembolize eder. Daha derinlere indiğinizde, zeminin sosyal açıdan inanılmaz kaygan olduğunu keşfedersiniz çünkü Elly üstünden ön plana çıkartılan kadının bedeni burada yalnızca bir beden olmaktan feragat eder. Bir vücut olarak Elly, korkunun üzerine yazıldığı gaddar bir yüzey olarak karşımıza dikilir ve parçası olduğumuz sosyal birliği sorgular.
Tam bu noktada Blair Cadısı’nı sıradan bir “linç miti” olmaktan çıkaran şey, anlatının hiçbir zaman sabitlenmemesidir. Blair Cadısı için hikâye daima parçalıdır, eksiktir hatta son derece çelişkilidir. Olay örgüsü net bir final veya sonuç sağlamaz, dalgalar hâlinde yeni jenerasyonlara uğursuzca dadanır ve tam da bu yüzden inandırıcıdır.
Bu noktada değinmek istiyorum ki folklor, kesinlikten değil belirsizlikten beslenir çünkü kesinlik kapanış getirir; belirsizlik ise devamlılık sağlar. Bu sebeple Blair Cadısı’nın öngörülemeyen gücü, ihtimallerle canlı yaşamına tutunur. Bu tutunma, paranormal bir cadı olarak, onu asla tam olarak bilemememize, onu gördüğümüzden veya göremediğimizden emin olamamamıza neden olur çünkü cadı hiçbir zaman doğrudan karşımıza çıkmaz ama yokluğu bile cellat pozisyonu almış bir varlık gibi hissedilir. Bu, korkunun en ilkel formudur. -Açıkça adı konulamayan, sınırları çizilemeyen bir tehdittir.
1999’da The Blair Witch Project (korku filmi) bu anlatıyı modern bir forma taşırken aslında yeni bir hikâye yaratmadı; var olan folklorik yapıyı medya aracılığıyla yeniden üretti. Ancak burada kritik olan şey, anlatının yalnızca aktarılması değil, deneyimletilmesiydi.
Kabul etmek gerekir ki, film boyunca alan kullanımı üzerinden orman atmosferi sabit bir musallat izlenimi veriyor. Kamera bir göz olmaktan çıkıyor, bir kayboluş aracına dönüşüyor. Bu vesileyle izleyici de dışarıdan bakan biri olmak yerine kurgunun içerisinde kayboluyor. Açıkça birçok izleyicinin var olan bu korku hikâyesine saplanıp kalmasını sağlayan ana tetikleyicinin bu olduğunu düşünüyorum. - İnanılmaz iyi planlanmış bir tetikleyici.
Filmin yarattığı manipülasyonu hep şöyle tanımlıyorum: “1999 yapımı olan Blair Cadısı, size şarjörü dolu bir tabanca verir fakat içinde yürüdüğünüz karanlık ortamda görüş yoksa, tabanca da sizinle beraber tehditlerin vicdanına terk edilir. Yani insanilik yitirilirken, hiçlik kazanır. İnsan düşerken, şeytanilik yükselir.”
Bir üstteki betimlememe dayanarak söyleyebilirim ki Blair Cadısı bir yönüyle klasik korku sinemasından ayrılır. Film bize korkuyu göstermez. Aksine, görüşü bulanıklaştırır ve somut yüzleşmeleri sürekli erteler. Doğal olarak bu erteleme, izleyiciyi aktif bir katılımcıya dönüştürür. Artık korku, ekranda değil; izleyicinin zihninde yürümeye başlar. Her eksik kare, her kesilmiş ses, her karanlık boşluk… Her şey… zihinlerin kendi anlatılarını kurmalarına hatta karakterlerin kaderlerine müdahale etmelerine izin verir.
Belki de Blair Cadısı’nı bu kadar kalıcı kılan şey tam olarak budur: anlatının hiçbir zaman tamamlanmaması. -Çünkü tamamlanan hikâyeler unutulur. Eksik kalanlar ise zihinde yaşamaya ve devamlı farklı biçimlerde yeniden yazılmaya devam eder.
Burada asıl mesele, cadının gerçekten var olup olmadığı değildir. Zaten folklor hiçbir zaman böyle işlemez. Folklor, gerçekliğin kendisini değil, gerçekliğe dair algıyı şekillendirir. İnsanlar bir hikâyeye inandıklarında, o hikâye zaten toplumsal olarak “gerçek” hâle gelir. Blair Cadısı bu anlamda bir varlık değil, bir durumdur. Ayrıca toplumun korkuyla kurduğu ilişkinin bir yansımasıdır.
Her ne kadar bu hikâye geçmişte kalan bir anlatı olmasa da, söylemeden geçmek istemiyorum: Blair Cadısı gerçek değildir. Blair Cadısı, Elly üzerinden kurgulanarak bir “yerel efsane” hâline getirilir ve film üstünden milyonları içine sürükler.
Bu noktada şehir efsanelerinin kökenini ve kurguya açık olmalarını idrak edebilmek çok önemlidir çünkü şu an dahi anlamlandıramadığımız her şeyi benzer biçimlerde kodluyoruz, dönüştürüyoruz ve yeniden üretiyoruz… Hâlâ öteki yaratıyoruz. Hâlâ korkularımıza bir yüz arıyoruz ve bulamadığımızda onu icat ediyoruz. Böylelikle seçili sahaları/bölgeleri marjinalleştiriyoruz.
Blair Cadısı, ormanda yaşayan insanüstü bir kadın ruhu değildir ama insan zihninin karanlık, kontrolsüz ve sessiz alanlarında varlığını sürdürmeye hâlâ devam etmektedir çünkü bazı hikâyeler, gerçek oldukları için değil, inanıldıkları için yaşar.
Ve bazı korkular… asla tamamen kaybolmaz çünkü insan aklı üstünde yürüdüğü toprağı sahipli saydığında,
hissedilen korku fiziken ele geçirilmeye tutarlı bir taban yaratan gerçeklik hâline gelir.
Ve bir kolektif korku silsilesi, Maryland'i ( Amerika birleşik devletinin bir eyaleti) baz alan korku kültürüne
açıktan açığa böyle dönüşür.
Elly Kedward ve tüm witchcraft( cadılıkla) suçlanan kadınların anısına,
